Η θέση του Δέλτα του Έβρου ως προς τον άξονα μετανάστευσης των αποδημητικών πτηνών, το ήπιο κλίμα και η μέχρι πριν λίγα χρόνια σχετική απομόνωση της περιοχής, είναι οι παράγοντες στους οποίους οφείλεται η μεγάλη βιοποικιλότητα που παρουσιάζει σήμερα το Δέλτα. Από άποψη βλάστησης έχουν καταγραφεί συνολικά περισσότερα από 350 φυτικά είδη. Ιδιαίτερη επισήμανση θα πρέπει να γίνει στο άνω τμήμα του Δέλτα το οποίο επηρεάζεται κυρίως από το γλυκό νερό και αναπτύσσει δενδρώδη βλάστηση, σχηματίζοντας ζώνη παραποτάμιου δάσους από υδρόφιλα είδη. Στον ποταμό και στο Δέλτα απαντώνται επίσης 45 διαφορετικά είδη ψαριών, από τα οποία άλλα είναι γλυκών νερών και άλλα θαλασσινά. Επίσης έχουν καταγραφεί 7 είδη αμφιβίων και 21 είδη ερπετών, ενώ οι εκτιμήσεις αναφέρουν ότι τα είδη θηλαστικών που ζουν στην ευρύτερη περιοχή ξεπερνούν τα 40. Το σημαντικότερο όμως τμήμα του Δέλτα του Έβρου είναι αναμφίβολα η ορνιθοπανίδα που φιλοξενεί: έχουν καταμετρηθεί 304 είδη πουλιών σε σύνολο 408 ειδών που υπάρχουν στην Ελλάδα γενικά, αποτελώντας έτσι ένα σημείο με ορνιθολογικό πλούτο ο οποίος μόνο με λίγους υγρότοπους συγκρίνεται σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Το Δέλτα του Έβρου δεν χρησιμεύει μόνο ως σταθμός διαχείμασης ή ενδιάμεσος σταθμός μεταναστευτικών πουλιών αλλά και ως τόπος αναπαραγωγής σπανίων και απειλουμένων ειδών πτηνών. Κατά την εαρινή και φθινοπωρινή μετανάστευση πάντως, πολλά είδη πουλιών σταθμεύουν στο Δέλτα για ανάπαυση και αναζήτηση τροφής. Επίσης, η ιδανική θέση του Δέλτα μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής, έχει ως συνέπεια την εμφάνιση εκεί διαφόρων ειδών πουλιών τα οποία είτε δεν απαντώνται καθόλου, είτε απαντώνται πολύ σπάνια στον υπόλοιπο Ευρωπαϊκό χώρο. Η επίσκεψη εκεί τις συγκεκριμένες εποχές χαρίζει στον επισκέπτη μια πραγματική ορνιθολογική πανδαισία χρωμάτων.

Η Ισμαρίδα είναι ρηχή λίμνη με μέγιστο βάθος 1,5 μέτρο και μέσο βάθος 1 μέτρο, ενώ ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της βλάστησής της είναι οι πυκνοί καλαμώνες της. Από άποψη πανίδας, τα πουλιά είναι εκείνα που συμβάλουν στο μεγάλο βαθμό διεθνούς σπουδαιότητας του συγκεκριμένου υγροτοπικού συστήματος. Μόνο στην Ισμαρίδα έχουν καταγραφεί περίπου 200 διαφορετικά είδη πουλιών πολλά από τα οποία δεν απαντώνται ούτε σε γειτονικά οικοσυστήματα, λόγω του ότι μόνο η Ισμαρίδα διαθέτει τους απαραίτητους για την αναπαραγωγή πυκνούς καλαμώνες. Οι λιμνοθάλασσες του υγροτόπου προσφέρουν μεγάλη ποικιλία βυθού αλλά και καταφυγίων για τα πουλιά με αποτέλεσμα η περιοχή να αποτελεί και βασικό τόπο διαχείμασης σπανίων πουλιών όπως για παράδειγμα ο αργυροπελεκάνος. Η περιοχή αποτελεί και το βασικό σημείο συγκέντρωσης των φοινικοπτέρων στην Ελλάδα, ενώ ο συνολικός αριθμός πτηνών όλων των ειδών που έχει καταμετρηθεί κατά μέσο όρο φτάνει τα 10.000.

Η περιοχή έχει μακρά ιστορία, αναφέρεται επίσης και στις μυθολογικές περιπέτειες του Ηρακλή ως η περιοχή όπου κατοικούσε η θρακική φυλή των Βιστόνων (απ' όπου και η λίμνη πήρε το όνομά της) με βασιλιά τους τον Διομήδη, τα ανθρωποφάγα άλογα του οποίου ήρθε να πάρει ο Ηρακλής για να τα πάει στο βασιλιά των Μυκηνών Ευρυσθέα. Στην περιοχή οι δύο πόλεις που δημιουργήθηκαν κατά την αρχαιότητα, τα Αβδηρα και η Δίκαια, έγιναν γνωστές ως οι πατρίδες μεγάλων φυσιογνωμιών όπως ο Δημόκριτος, ο Λεύκιππος, ο Πρωταγόρας, ο Βίων κ.α. Στις νεότερες εποχές το Πόρτο Λάγος ήταν λιμάνι που παρουσίαζε αξιόλογη κίνηση μέχρι και τον προηγούμενο αιώνα. Ως πόλη ήταν μεγαλύτερη από την Καβάλα και υπήρχαν πρακτορεία όλων των Ελληνικών και Ευρωπαϊκών ναυτιλιακών εταιρειών καθώς και προξενεία της Γαλλίας και Αυστροουγγαρίας.

Η ποικιλομορφία της περιοχής είναι πραγματικά σπάνια. Κοντά στο χωριό του Πόρτο Λάγος υπάρχουν δύο πευκοδάση εκ των οποίων το ένα φιλοξενεί μεγάλη αποικία ερωδιών. Ένα από τα δυνατά σημεία όμως της περιοχής αποτελεί η ιχθυοποικιλότητα: στην ευρύτερη περιοχή της λίμνης και της λιμνοθάλασσας έχουν καταγραφεί περίπου 61 διαφορετικά είδη ψαριών. Εμπορικά, τα σημαντικότερα είδη είναι οι κέφαλοι και τα χέλια, ενώ η περιοχή κατατάσσεται μεταξύ των πρώτων λιμνών και λιμνοθαλασσών της χώρας σε ιχθυοπαραγωγή.

Όσον αφορά τα πουλιά έχουν καταγραφεί 264 διαφορετικά είδη. Σημαντικοί είναι οι πληθυσμοί ερωδιών και αργυροπελεκάνων που φιλοξενούνται στην περιοχή ενώ ο υγρότοπος αποτελεί σταθερό σημείο στάσης για ανάπαυση και τροφή μεγάλων μεταναστευτικών σμηνών.

 O ποταμός Νέστος είναι ένας από τους μεγαλύτερους ποταμούς της χώρας αν και οι πηγές του βρίσκονται στην οροσειρά Ρίλα της Βουλγαρίας. Στην Ελλάδα ο ποταμός κυλά επί 130 χιλιόμετρα πριν τελικά καταλήξει στο Θρακικό πέλαγος. Το εκτεταμένο Δέλτα του εκτείνεται ουσιαστικά από τη γέφυρα των Τοξοτών μέχρι το σημείο εκβολής του και καταλαμβάνει έκταση 550.000 στρεμμάτων. Δίπλα από την ακτή βρίσκονται οι λιμνοθάλασσες του Νέστου, οι οποίες με τη σειρά είναι η Βάσσοβα, το Ερατεινό, το Αγίασμα, η Κεραμωτή, η Κοκάλα, το Χαϊδευτό, το Μοναστηράκι και τα Μάγγανα, με συνολική έκταση περίπου 12.000 στρέμματα.

Η σημαντικότερη ενιαία περιοχή του υγροτόπου είναι το πυκνό δάσος με υδρόφιλη βλάστηση το οποίο είναι γνωστό ως Κοτζά Ορμάν (Μεγάλο Δάσος). Μέχρι το 1930 το δάσος αυτό εκτείνονταν σε περισσότερο από 70.000 στρέμματα και σχεδόν ήταν αδιάβατο και παρθένο. Από το 1930 όμως μέχρι το 1950 έγιναν εργασίες διευθέτησης του ποταμού οι οποίες είχαν σαν αποτέλεσμα την εκχέρσωση του μεγαλυτέρου τμήματος του δάσους με συνέπεια να χαθεί ένα από τα εναπομείναντα παραποτάμια δάση της Ευρώπης. Σήμερα παρ' όλ' αυτά το εναπομείναν τμήμα του δάσους και οι λιμνοθάλασσες διατηρούν ένα σύστημα με μεγάλη βιοποικιλότητα.

Στο Δέλτα του Νέστου έχουν καταγραφεί 41 είδη ψαριών, 20 είδη ερπετών, 11 είδη αμφιβίων και 14 είδη θηλαστικών ενώ από πλευράς ορνιθοπανίδας έχουν καταγραφεί συνολικά 261 είδη πουλιών. Το παραποτάμιο δάσος και η περιοχή κοντά στις ακτές είναι σημαντικά μέρη για αναπαραγωγή, οι λιμνοθάλασσες ως στάσεις για τροφή και ανάπαυση κατά τη μετανάστευση και ο ποταμός για διαχείμαση.

Εξαιρετικές εικόνες από το Δέλτα του Νέστου μπορείτε να έχετε εάν κάνετε τη διαδρομή Θεσσαλονίκη - Αλεξανδρούπολη με τρένο. Είναι από τους λίγους υγρότοπους τους οποίους η σιδηροδρομική γραμμή διασχίζει για μεγάλο διάστημα στο βόρειο τμήμα του. Ίσως στην επαφή αυτή να οφείλεται και το γεγονός ότι είναι ένας από τους υγροτόπους για τους οποίους εκδηλώθηκε μεγάλο ενδιαφέρον Ελληνικών και ξένων περιβαλλοντικών οργανώσεων. Στη Χρυσούπολη ιδρύθηκε από την τοπική περιβαλλοντική οργάνωση, το πρώτο μικρό μουσείο υγροτόπου στην Ελλάδα.

Από την πλούσια βλάστηση της περιοχής θα πρέπει σίγουρα να ξεχωρίσουμε τον σπάνιο για την Ευρώπη τάπητα από νούφαρα ο οποίος καλύπτει έκταση περίπου 5 τετραγωνικών χιλιομέτρων και αποτελεί ιδανικό καταφύγιο για τα ψάρια της περιοχής.

Στην Κερκίνη σήμερα έχουν καταγραφεί 244 είδη πουλιών, εκ των οποίων τα 70 θεωρούνται προστατευόμενα είδη σύμφωνα με οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η λίμνη αποτελεί σημαντική πηγή διατροφής για τα σπάνια είδη αρπακτικών τα οποία φωλιάζουν στα κοντινά δάση, ενώ στα τρεχούμενα νερά υπάρχει πληθυσμός άγριας πέστροφας.

Οι λίμνες Βόλβη και Κορώνεια συγκαταλέγονται μεταξύ των πέντε μεγαλυτέρων λιμνών της Ελλάδας (2η η Βόλβη και 4η η Κορώνεια) και βρίσκονται ανατολικά της Θεσσαλονίκης. Οι δύο λίμνες επικοινωνούν μεταξύ τους με υδάτινα κανάλια, ενώ η Βόλβη συνδέεται με το Στρυμωνικό Κόλπο μέσω του μικρού ποταμού Ρήχιου. Είναι προφανές ότι οι δύο αυτές λίμνες αποτελούσαν κάποτε ένα ενιαίο συγκρότημα αλλά πλέον η φυσιογνωμία τους είναι διαφορετική: αβαθής, εύτροφη και με λίγο οξυγόνο το καλοκαίρι η Κορώνεια, βαθύτερη μεσοεύτροφη και με περισσότερο οξυγόνο το καλοκαίρι η Βόλβη. Στην περιοχή των λιμνών βρίσκονται τα χωριά Ρεντίνα, Μικρή και Μεγάλη Βόλβη, Σχολάρι, Νυμφόπετρα, Αγ. Βασίλειος και Λαγκαδάς.

Δύο αξιόλογα δάση υπάρχουν στην περιοχή: το δάσος της Ρεντίνας (δεξιά και αριστερά από τον ποταμό Ρήχιο και το δάσος της Απολλωνίας δίπλα από τη λίμνη Βόλβη. Συνολικά από άποψη χλωρίδας στην ευρύτερη περιοχή έχουν καταγραφεί 336 είδη φυτών, ενώ 13 από αυτά θεωρούνται εξαιρετικά σπάνια. Μεταξύ των δύο λιμνών βρίσκονται δύο τεράστια υπεραιωνόβια πλατάνια τα οποία έχουν κηρυχθεί φυσικά μνημεία και φιλοξενούν πλήθος φωλιών από πουλιά της περιοχής. Στις δύο λίμνες ζουν 24 είδη ψαριών, ενώ έχουν καταγραφεί 19 είδη αμφιβίων και ερπετών και 34 είδη θηλαστικών. Από πλευράς ορνιθοπανίδας, έχουν καταγραφεί πάνω από 200 είδη πουλιών. Η περιοχή αποτελεί στάση στο μεταναστευτικό ταξίδι πολλών πουλιών αλλά και σημείο διαχείμασης και αναπαραγωγής για άλλα. Τα στενά της Ρεντίνας συγκεκριμένα, είναι σημαντικό πέρασμα για αρπακτικά όπως ο φιδαετός, ο χρυσαετός και ο σταυραετός.

Η περιοχή είναι κυρίως αγροτική, ενώ η αλιεία ασκείται σχεδόν ολόκληρο το χρόνο εκτός από μια μικρή περίοδο την άνοιξη. Ενδιαφέρον είναι επίσης το γεγονός ότι η περιοχή της Βόλβης είναι μια από τις λίγες περιοχές που έχουν μείνει στην Ελλάδα και στην οποία εκτρέφονται ακόμη βουβάλια.

Μιλώντας για τον υγρότοπο των ποταμών Γαλλικού, Αξιού, Λουδία, Αλιάκμονα και των Δέλτα τους, ουσιαστικά μιλάμε για την ευρύτερη περιοχή του Θερμαϊκού κόλπου της Θεσσαλονίκης - έκταση η οποία ξεκινά από την Επανωμή και φθάνει μέχρι την Αλυκή Κίτρους διατρέχοντας όλο το περίγραμμα του Θερμαϊκού.

Ο Λουδίας, ο Αξιός και ο Γαλλικός αναφέρονται σε κείμενα ης αρχαιότητας από τον Όμηρο, τον Ευρυπίδη και τον Ηρόδοτο. Ο τελευταίος μάλιστα λεει ότι περίπου 1 εκ. Πέρσες στρατιώτες του Ξέρξη στρατοπέδευσαν εκεί το 480 π.Χ. κάνοντας τον ποταμό Γαλλικό να στερέψει καθώς δεν ήταν σε θέση να τους ξεδιψάσει. Στους "βάλτους" της ίδιας περιοχής, διαδραματίζονται οι περιπέτειες του μακεδονικού Αγώνα των "Μυστικών του Βάλτου" της Πηνελόπης Δέλτα. Από όλους αυτούς τους ποταμούς μεγαλύτερος είναι ο Αξιός, οποίος είναι και ένας από τους μεγαλύτερους της Βαλκανικής με συνολικό μήκος 380 χιλιόμετρα. Ο Γαλλικός είναι πλέον περισσότερο χείμαρρος παρά ποταμός, ενώ ο Λουδίας μετατράπηκε σε στραγγιστική τάφρο. Η μεγαλύτερη παρέμβαση στην περιοχή έγινε το 1934 με την ευθυγράμμιση της κοίτης του Αξιού ποταμού, ο οποίος απειλούσε με πρόσχωση το λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Με τη λήξη των εγγειοβελτιωτικών έργων τα υλικά που εναποτίθονταν πλέον από τους δύο ποταμούς Αξιό και Αλιάκμονα δημιούργησαν το Δέλτα των ποταμών με τη μορφή που έχει σήμερα.

Στην περιοχή έχουν παρατηρηθεί 215 είδη πουλιών, με πιο χαρακτηριστικούς τους ερωδιούς, οι οποίοι σχηματίζουν εκεί μια από τις σημαντικότερες αποικίες τους στη Ελλάδα και στην Ευρώπη. Πολλά είδη πουλιών (όπως ο αργυροπελεκάνος και η λεπτομύτα) απειλούνται παγκοσμίως με εξαφάνιση.

Ο Αλιάκμονας διαθέτει 33 είδη ψαριών ενώ ο Αξιός 36, ενώ στο Δέλτα τους συναντώνται κέφαλοι και λαβράκια. Στις αβαθείς θαλάσσιες εκτάσεις που δημιουργούνται βρίσκει χώρο αναπαραγωγής ο γόνος πολλών ψαριών του Αιγαίου ενώ στην περιοχή παράγεται περίπου το 90% της συνολικής παραγωγής μυδιών στην Ελλάδα. Η Αλυκή Κίτρους είναι μια έκταση 2.540 στρεμμάτων από την οποία παράγονται ετησίως 15 - 20.000 τόνοι αλάτι.

Ο υγρότοπος των Πρεσπών βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο της Ελλάδας και αποτελεί το σύνορο με την Αλβανία και την πρώην Γιουγκοσλαβία. Οι λίμνες είναι δύο, η Μικρή και η Μεγάλη Πρέσπα με έκταση 48 και 288 τετρ. χιλιόμετρα αντίστοιχα. Όμως από τις δύο λίμνες, στην Ελλάδα ανήκουν τα 44 τετρ. χιλιόμετρα της Μικρής και μόνο τα 37 τετρ. χιλιόμετρα της Μεγάλης Πρέσπας. Οι δύο λίμνες παλαιότερα ήταν ενωμένες αλλά τώρα χωρίζονται από μια αμμώδη νησίδα και επικοινωνούν μόνο με ένα στενό δίαυλο, ενώ το νερό κυλά από τη Μικρή προς τη Μεγάλη Πρέσπα. Η όλη περιοχή αποτελεί τον Εθνικό Δρυμό των Πρεσπών και περιλαμβάνει 12 χωριά με περίπου 1200 κατοίκους.

Οι Πρέσπες είναι από τις λίγες περιοχές για τις οποίες εκδηλώθηκε τόσο μεγάλο ενδιαφέρον για τη διατήρηση του περιβαλλοντικού τους πλαισίου, αλλά και για τη στήριξη της τοπικής οικονομίας. Το ενδιαφέρον αυτό προέρχονταν τόσο από το Ελληνικό κράτος, όσο και από ξένους οικολογικούς φορείς, όμως δεν ήταν αρκετό για να συγκρατήσει τη μετανάστευση του νέου σε ηλικία πληθυσμού από την περιοχή προς τα μεγάλα αστικά κέντρα.

Από πλευράς χλωρίδας η περιοχή συντηρεί τον εντυπωσιακό αριθμό των 1500 ειδών φυτών. Η ιχθυοπανίδα περιλαμβάνει 17 είδη ψαριών μεταξύ των οποίων το ενδημικό είδος ψαριού μπριάνα και ένα είδος άγριας πέστροφας. Από άποψη πανίδας επίσης περιλαμβάνονται 11 είδη αμφιβίων, 22 είδη ερπετών, 45 είδη θηλαστικών και πάνω από 260 είδη πουλιών. Ο υγρότοπος των Πρεσπών είναι παγκοσμίως γνωστός για τις αποικίες των αργυροπελεκάνων και των ροδοπελεκάνων, τα οποία είναι δύο από τα σπανιότερα πλέον πουλιά στη γη.

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του Εθνικού δρυμού των Πρεσπών είναι τα ιστορικά και πολιτιστικά μνημεία που υπάρχουν διάσπαρτα στην περιοχή. Τα περισσότερα παραδοσιακά οικήματα αλλά και οι ναοί βρίσκονται στα χωριά Ψαράδες (που βρίσκεται κοντύτερα προς τη Μεγάλη Πρέσπα) και ʼγιος Γερμανός (που βρίσκεται βορειοανατολικά της Μικρής Πρέσπας), ενώ ιδιαίτερη επισήμανση θα πρέπει να κάνουμε και στο κατοικημένο νησί του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα, στο οποίο βρίσκονται επίσης 5 ναοί άλλοι σε καλή κατάσταση και άλλοι ερειπωμένοι. Στον τρόπο καλλιέργειας της περιοχής μπορεί κανείς να ανιχνεύσει ακόμη στοιχεία από παλιές μορφές εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων όπως οι παλιές ψαράδικες βάρκες, η Παρασκευή κάρβουνου και η αεροξήρανση ψαριών και λαχανικών.

Ο Αμβρακικός Κόλπος είναι ένας από τους μεγαλύτερους υγρότοπους της Ελλάδας και από άποψη μεγέθους αλλά και από άποψη σημαντικότητας. Ο έκτασης 400 τετρ. χιλιόμετρα περίπου Κόλπος, μεταξύ Στερεάς Ελλάδας και Ηπείρου, αποτελεί μια κλειστή θάλασσα, η οποία περιλαμβάνει πολλούς μικρότερους υγρότοπους. Ο Αμβρακικός επικοινωνεί με το Ιόνιο Πέλαγος μέσω του πορθμού της Πρέβεζας. Στο βόρειο τμήμα του Αμβρακικού υπάρχει το σύστημα των Δέλτα των ποταμών Αραχθου και Λούρου. Στην περιοχή σχηματίζεται ένα πραγματικό μωσαϊκό υγροτόπων με μεγάλες λιμνοθάλασσες, παραποτάμιες ζώνες, καλαμώνες και σχηματισμούς αμμολωρίδων οι οποίες χωρίζουν τις λιμνοθάλασσες από τον Κόλπο.

Τρεις είναι οι βασικές λιμνοθάλασσες της περιοχής: η λιμνοθάλασσα της Ροδιάς, με έκταση 15.000 στρέμματα γνωστή και ως ένας από τους πιο παραγωγικούς χελότοπους της Ελλάδας από την οποία μεγάλες ποσότητες χελιών εξάγονται σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, η λιμνοθάλασσα Τσουκαλιό, με έκταση 17.000 στρέμματα νότια της Ροδιάς, στο δυτικό άκρο της οποίας εκβάλει ο ποταμός Λούρος και η λιμνοθάλασσα Λογαρού, με έκταση 28.000 στρέμματα στα ανατολικά του Τσουκαλιού, περιοχή πλούσια σε αλιεύματα. Στις λιμνοθάλασσες κυριαρχούν μεγάλες εκτάσεις με καλαμώνες, οι οποίες καταλαμβάνουν περίπου 32.000 στρέμματα. Στη λιμνοθάλασσα Ροδιά βρίσκεται ίσως ο μεγαλύτερος ενιαίος καλαμώνας της Ελλάδας. Καλαμώνες επίσης υπάρχουν στις παραποτάμιες περιοχές του υγρότοπου, όπως το μεγάλο τμήμα καλαμώνων κατά μήκος του ποταμού Λούρου, το οποίο θεωρείται ως μια από μεγαλύτερες συνεχόμενες ζώνες καλαμώνων στην Ελλάδα. Μπορεί κανείς εύκολα να φανταστεί το πόσο ιδανική είναι η περιοχή αυτή για χιλιάδες πουλιά και ψάρια της περιοχής. Πάνω από 250 είδη πουλιών διαχειμάζουν ή σταθμεύουν στην περιοχή, ενώ τουλάχιστον 75 από αυτά είναι σπάνια ή απειλούμενα. Μόνο οι διαχειμάζοντες πληθυσμοί των πουλιών έχουν υπολογισθεί να είναι πάνω από 100.000 άτομα.

Στην περιοχή υπάρχουν ασβεστολιθικοί λόφοι καλυμμένοι από σκληρόφυλλους αειθαλείς θάμνους, οι οποίοι αποτελούν καταφύγιο διαφόρων αρπακτικών πτηνών, τα οποία χρησιμοποιούν τροφοληπτικά τον υγρότοπο.

Η ιχθυοπαραγωγική ικανότητα του Κόλπου αν και μειωμένη σε σχέση με το παρελθόν, είναι ακόμη υψηλή. Εκτός από τους τρεις υγροτόπους των λιμνοθαλασσών, υπάρχουν άλλοι επτά μικρότεροι οι οποίοι συμπληρώνουν το σύμπλεγμα. Κέφαλοι, λαβράκια, τσιπούρες, μεγάλου μεγέθους γαρίδες (γάμπαρες), γλώσσες, σουπιές και φυσικά χέλια, είναι τα βασικά είδη ιχθυοπαραγωγής του Αμβρακικού Κόλπου, ενώ σημαντικές είναι και οι μυδοκαλλιέργειες της περιοχής. Από τον Κόλπο περνούν συχνά δελφίνια και μεγάλες θαλάσσιες χελώνες Carreta Carreta.

Στην περιοχή του Μεσολογγίου βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες υγροτοπικές εκτάσεις της Ελλάδας. Το σύμπλεγμα αυτό των υγροτόπων ξεπερνά τα 220.000 στρέμματα, ενώ τμήμα της είναι και η λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου - Αιτωλικού η οποία με έκταση 140.000 στρέμματα είναι η μεγαλύτερη λιμνοθάλασσα της Ελλάδας. Η μεγάλη αυτή υγροτοπική έκταση εκτείνεται σε μέτωπο μεγαλύτερο των 50 χιλιομέτρων προς τον Πατραϊκό κόλπο.

Το βασικό τμήμα του υγρότοπου περιλαμβάνει τρεις μεγάλες λιμνοθάλασσες: το νοτιότερο ρηχό, κεντρικό τμήμα που φθάνει μέχρι τη νησίδα πάνω στην οποία χτισμένη η πόλη Αιτωλικό και είναι γνωστή ως λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου, το βόρειο, βαθύτερο τμήμα που βρίσκεται στο επάνω τμήμα της νησίδας του Αιτωλικού και ονομάζεται λιμνοθάλασσα του Αιτωλικού και το ανατολικό τμήμα, η λιμνοθάλασσα της Κλείσοβα. Οι λιμνοθάλασσες αυτές - και ειδικά η λιμνοθάλασσα της Κλείσοβα - αποτελούσαν τη φυσική οχύρωση των περιοχών του Μεσολογγίου, δεδομένου ότι και το βορειότερο τμήμα αποτελούνταν από έλη. Η φυσική αυτή οχύρωση αυτή φάνηκε εξαιρετικά χρήσιμη, κατά την Ελληνική Επανάσταση.

Το βάθος των λιμνοθαλασσών δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλο. Το μέγιστο βάθος τους είναι περίπου δύο μέτρα, ενώ το μέσο βάθος τους είναι περίπου 40 cm. Εξαίρεση αποτελεί η λιμνοθάλασσα του Αιτωλικού στο βόρειο τμήμα, η οποία έχει μέγιστο βάθος 28 m. Η όλη περιοχή οφείλει εν πολλοίς τη σημερινή της διαμόρφωση στην εκβολή των δύο μεγάλων ποταμών του Αχελώου και του Ευήνου. Ο Αχελώος ο οποίος εκβάλει στο δυτικό τμήμα της περιοχής είχε τη μεγαλύτερη προσχωσιγενή δράση στην Ελλάδα - τουλάχιστον μέχρι πριν την κατασκευή των τριών φραγμάτων (Κρεμαστών, Καστρακίου και Στράτου). Παλαιότερα υπήρχαν μεγάλες εκτάσεις παραποτάμιων δασών, απομεινάρι των οποίων είναι το 600 στρεμμάτων Δάσος του Φράξου στην περιοχή του Λεσινιού. Ο Εύηνος που εκβάλει στα ανατολικά της περιοχής δεν έχει τόσο μεγάλη ροή καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου, όσο ο Αχελώος.

Κάθε χρόνο καταμετράται περίπου πληθυσμός 25.000-35.000 πουλιών στο συγκρότημα των λιμνοθαλασσών, αν και το τροφικό δυναμικό της περιοχής μπορεί να ικανοποιήσει πολύ μεγαλύτερους πληθυσμούς από αυτόν. Οι υγρότοποι του Μεσολογγίου αποτελούν μια από τις σημαντικότερες περιοχές διαχείμασης πουλιών και μια από τις σημαντικότερες στάσεις ανάπαυσης και τροφής των μεταναστευτικών σμηνών.

Η περιοχή είναι εξαιρετικά γνωστή όμως για την πλούσια ιχθυοπανίδα της, η οποία συνίσταται (η αλιευόμενη τουλάχιστον) κυρίως σε πέντε είδη κεφάλων, λαβράκια, τσιπούρες, χέλια και γωβιούς της λιμνοθάλασσας. Ο τρόπος αλιείας κυρίως γίνεται με ιχθυοσυλληπτικές εγκαταστάσεις οι οποίες τοποθετούνται στην έξοδο της λιμνοθάλασσας προς τη θάλασσα. Κάθε χρόνο τα αλιεύματα της περιοχής φθάνουν τους 2.000 - 4.000 τόνους ετησίως και όπως καταλαβαίνει κανείς είναι μια σημαντική πλουτοπαραγωγική πηγή για τους κατοίκους της περιοχής.

Το συγκεκριμένο υγροτοπικό σύστημα βρίσκεται στη βορειοδυτική Πελοπόννησο και εκτείνεται από το Ακρωτήριο του Αράξου μέχρι την ομώνυμη λιμνοθάλασσα Κοτύχι. Ο ασβεστολιθικός λόφος με το όνομα Μαύρα Βουνά δεσπόζεο στο βόρειο τμήμα της περιοχής έχοντας στους νότιους πρόποδές του τη λίμνη Πρόκοπος. Στην ίδια περιοχή η λιμνοθάλασσα του Αραξου είναι γνωστή για τις ποσότητες τσιπούρας που παράγει. Σύμφωνα με την παράδοση η λιμνοθάλασσα αυτή τροφοδοτούσε με ψάρια το Βατικανό κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας. Προχωρώντας νοτιότερα συναντά κανείς το έλος Λάμια και ακόμη νοτιότερα τη λιμνοθάλασσα Κοτύχι. Από τους πρόποδες περίπου των Μαύρων Βουνών και για ένα μήκος περίπου 15 km μεταξύ των ελών και των λιμνοθαλασσών και του Ιονίου Πελάγους, παρεμβάλλεται το Δάσος της Στροφυλιάς, ένα εντυπωσιακό δάσος από πεύκα με ομπρελοειδές σχήμα. Η αμμουδερή αυτή λωρίδα έχει ένα πλάτος που ποικίλλει από 200 έως 800 m.

Η ιχθυοπανίδα της περιοχής είναι εξαιρετική. Ο Πρόκοπος, λίμνη με γλυκά κυρίως νερά (και υφάλμυρα κοντά στο δίαυλο επικοινωνίας του με τη θάλασσα) αποτελεί χώρο αλίευσης άφθονων ποσοτήτων κέφαλων και χελιών. Η Λάμια είναι επίσης σημαντικός χελότοπος, τα οποία αλιεύονται όμως μόνο στα περάσματά τους προς τη θάλασσα. Η λιμνοθάλασσα Κοτύχι τέλος με τους επτά χείμαρρους που εκβάλουν σε αυτή αποτελεί ένα σημαντικό φυσικό ιχθυοτροφείο. Στο Κοτύχι οι ιχθυοσυλληπτικές εγκαταστάσεις έχουν εκσυγχρονιστεί πλήρως, ενώ στον Πρόκοπο διατηρούν τον παραδοσιακό τους χαρακτήρα.

Η ορνιθοπανίδα της περιοχής είναι εξαιρετικά μεγάλη σε ποικιλία. Στη λιμνοθάλασσα Κοτύχι, διαχειμάζουν διάφορα είδη πάπια τα οποία ξεπερνούν τα 5.000 σε πληθυσμό, ενώ μπορεί κανείς να βρει ερωδιούς και άλλα παρυδάτια πουλιά. Η λίμνη Πρόκοπου και το έλος της Λάμιας χρησιμεύουν κυρίως σα στάση τροφής και ανάπαυσης για τα μεταναστευτικά σμήνη. Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι ο υγρότοπος Κοτύχι είναι εξαιρετικής σημασίας μια και αποτελεί το νοτιότερο σημείο στο μεταναστευτικό άξονα των ευρωπαϊκών σμηνών.